امامعلي رحمان رييس جمهوري تاجيکستان و محمود احمدي نژاد رييس جمهوري اسلامي ايران، دو کشور فارس زبان منطقه ، در پايان هفته اي که گذشت در تهران با هم راههاي توسعه هرچه بيشتر مناسبات تهران و دوشنبه و نيز در همکاري با افغانستان ، بلوک کشورهاي فارس زبان را بررسي کردند و به توافق هايي نيز رسيدند.

گرچه بيشترين توافق هاي دو کشور دراين سفر بار اقتصادي دارد ، ولي دو رييس جمهوري توجه ويژه اي نيز به گسترش مناسبات فرهنگي با هم و نيز با افغانستان با محوريت زبان فارسي داشتند .
همبستگي بيشتر کشورهاي فارسي زبان با عنايت به پيوندهاي عميق فرهنگي و تاريخي ميان آنها ، قطعا عاملي براي تقويت توانايي دروني اين کشورها است . اين از مسلمات است که توانايي ذاتي و دروني ملت ها، عامل اصلي پيشرفت و اقتدار آنهاست و همبستگي کشورهايي که از لحاظ دين، فرهنگ و «تاريخ و تمدن»، اشتراکات فراوان دارند ، باعث افزايش توانايي دروني آنها خواهد شد . ايران ، تاجيکستان و افغانستان ، قطعه هايي جدا ناپذير از فرهنگ ايران و ايراني هستند و تقويت مناسبات اين سه کشور با هم بايد جزو سياستهاي اصولي آنها باشد.در بعد از استقلال تاجيکستان ، ايران روابط مستحکم و همه جانبه اي را با اين کشور داشته است ، و اين تهران بود که در تلاشي گسترده وبا استفاده از نفوذمعنوي خود توانست رهبران همه ي گروههاي تاجيکي را گرد هم آورده و در سال 1997 و نزديک به يک دهه جنگ داخلي ، امضاي آنها را پاي سند آشتي ملي اين کشور بگذارد و به جنگ به قول تاجيک ها " شهروندي "‌خاتمه بدهد و کمک کند به تاجيکستان "صاحب استقلال " که بسرعت بتواند بر مسايل و مشکلات خود فائق آيد. درارتباط با افغانستان نيز کمک هاي ايران به اين کشور و مردم آن بخصوص در سي سال اخير آنقدر گسترده ، متنوع و حياتي بوده است که حتي دشمنان دو کشور هم به اذعان دارند .
يکي از آثار فروپاشي اتحاد شوروي، توجه کشورهاي مشترک المنافع به احياي هويت فرهنگي خود بود و در اين ميان کشورهاي آسياي مرکزي به طور اعم و کشورهاي فارسي زبان منطقه نظير تاجيکستان به طور اخص ، تلاش مستمري را براي بازسازي زبان فارسي آغاز کردند. واقعيت اين است که زبان فارسي به عنوان يک عنصر فرهنگي غني همواره نفش مهمي در حفظ و حراست از استقلال فرهنگي ملل فارس زبان در مقابل ترفندهاي بيگانگان ايفا کرده و اين مساله درآسياي مرکزي نمود خاصي داشته است. در بررسي تاريخ آسياي مرکزي بارها و بارها به مشکلات متعددي از سوي دولت شوروي براي فارس زبانان اين امپراتوري فروپاشيده بر مي خوريم . در دوره استالين بسياري بدليل تلاش براي حفظ زبان فارسي زنداني شده و تحت شکنجه و آزار قرار گرفتند و ملتهاي تحت سلطه شوروي حق نداشتند خود را " فارس" يا "ايراني " بنامند و از آنان خواسته مي شد در شناسنامه ، خود را روس ، قزاق و يا ازبک معرفي کنند و تنها در دوره خروشچف بود که دولتمردان کرملين تحت فشار بين المللي ، اجازه دادند کلمه " پرسيان " به معني فارس در شناسنامه هاي فارس زبانان ثبت گردد ، اگر چه عليرغم اين وضعيت، بسياري از ترس عواقب بعدي اختفاي هويت اصلي خود را ترجيح دادند. تاجيکهاي آسياي مرکزي که در سرتاسر اين منطقه و بخصوص در دو کشور تاجيکستان و ازبکستان پراکنده اند ، در طول همه ي اين دوران ، اهتمام ويژه اي براي حفظ زبان فارسي و حراست از هويت فرهنگي خود به عمل آوردند. براي تاجيکها ، زبان فارسي به عنوان زبان دوم اسلام آميختگي خاصي با مذهب دارد و اين امر انگيزه مضاعفي براي پايداري در اين مبارزه فرهنگي محسوب مي گرديد. شاعران پارسي گوي نظير فردوسي و رودکي و نويسندگان فارس نگار همچون ابن سينا ، بيروني ، خوارزمي و... سايه خود را در آسياي مرکزي گسترانيده و باعث مباهات تاجيکها در مقابل ديگر اقوام که فاقد هويت فرهنگي معتبر بودند ، مي گرديد. در اصل اين پيشينه تاريخي ، علت مقاومت فارس زبانان در طول سلطه اتحاد شوروي بر اين منطقه بود . براساس اسناد تاريخي در استان خوارزم واقع در ازبکستان تا سال 1973 افراد فارس زبان زندگي مي کردند و قبر پورياي ولي جوانمرد و شاعر پارسي گوي ايراني که هنوز نيز زيارتگاه مردم اين خطه است، نشانگر عمق نفوذ ادبيات فارسي در آسياي مرکزي مي باشد.
بر سر در مقبره اين پهلوان بزرگ، شعري آشنا از وي به خط فارسي نوشته شده است:

گر بر سر نفس خود اميري مردي - گر بر دگران خرده نگيري مردي - مردي نبود فتاده را پاي زدن - گر دست فتاده اي بگيري مردي .
امروزه انديشمندان و روشنفکران آسياي مرکزي که عده آنها نيز بسيار هست ، حراست از هويت ملي و تاريخي خود را در احياي زبان فارسي ممکن مي پندارند. بيش از 80 درصد کتابهاي قديمي و نسخ خطي موجود در کتابخانه هاي آسياي مرکزي به زبان فارسي است ، گنجينه اي که بدون آموزش زبان فارسي ، امکان بهره برداري از آن وجود نخواهد داشت و شايد به همين دليل است که بسياري از رهبران و دولتمردان آسياي مرکزي بيش از گذشته به گسترس زبان فارسي در کشورهاي خود مي انديشند وبي اعتنا به تبليغات مسموم که اين زبان را عاملي براي توسعه نفوذ ايران معرفي مي کنند ، خواهان تقويت زبان فارسي هستند . اين واقعيت است که مسووليت متوليان پاسداري از زبان فارسي در ايران را بيش از پيش سنگين مي سازد. سياست گذاران در گسترش زبان فارسي در خارج از کشور بخوبي مي دانند که امروزه ميليونها نفر از مردم کشورهاي منطقه طالب آموزش زبان فارسي هستند و تغذيه اين جمعيت جز در سايه برنامه ريزي صحيح و توزيع عادلانه امکانات موجود نمي تواند ممکن گردد . درکنار تقويت فعاليتهاي جاري که آثار مثبت فراواني نيز داشته است ، تقويت برنامه هاي صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران و توجه بيشتر رسانه هاي مکتوب به معرفي منطقه از ابعاد مختلف، نقش عمده اي در معرفي اين زبان بويژه همسان سازي گويش هاي دري ، تاجيکي و فارسي خواهد داشت. وجود گويش هاي مختلف در بين فارس زبانان ، بيگانگي تدريجي آنها را در پي خواهد داشت و تلاش براي يافتن راههاي مناسب جهت ايجاد همگوني بين اين گويش ها ضروري مي باشد . ايران اسلامي در حال توسعه است و گسترش زبان فارسي نيز همانند رشد و توسعه کشور ، ضروري مي باشد و اين امر در سايه همکاري کليه دستگاههايي که به امر آموزش و پژوهش در زبان فارسي اشتغال دارند ، محقق خواهد شد.